Idatzizkoaren eta ahozkoaren arteko harremana auzi zaharra da Komunikazioaren Ikerketan, baina baita komunikabideen ekosistema garaikidean gaurkotasun handikoa ere. Izan ere, testuaren eta hartzearen izaerari buruzko gogoeta orok galdegin beharra du ahozkoaren eta idatzizkoaren lekuaz giza komunikazioan, eta egungo multimedia bateratzeak eta ikus-entzulerien ibilera transmediatikoek (Jenkins, 2006) arazoa ebatzi baino, berriro mahaigaineratu dute. Finean, idatzizkoaren eta ahozkoaren arteko harremanak telebistaren izaerari buruzko eztabaida ere islatzen du: zer da telebista? Ekoitzitako, igorritako, inskribatutako ikus-entzunezko testuen jarioa, ala jario horrekiko kontaktua, esperientzia eta kontakizuna? Non da telebista? Haren saio, iragarki, egitura formal eta diskurtsoaren antolamenduetan, ala hauekiko eratzen diren unean-uneko harreman iragankor, aldakor eta erregistratu gabekoetan?

Michel de Certeaurentzat idazketa berezko espazio baten eraikuntza da, finean: “ Zer da idaztea orduan? Nik ´idaztea´ berezko espazio (un espace propre), zuriune bat eraikitzeko jarduera zehatza bezala izendatzen dut – orrialdea- bertatik aurretiaz isolatua izan den kanpoaldearekiko boterea duen testua” (de Certeau, 1984: 134)[1]. Idatzizkoa, hortaz, (komunikabideen) espazioaren okupazio estrategikoa da, boteretsuaren pribilegioa modernitatean. Ahozkoa, aldiz, idatzizkoaren botere guneetatik at, menpekoen ahotsetan kokatzen den tradizioa da Eguneroko Bizitzaren Praktika lanaren egilearentzat: idatzizkoari estrategia dagokio, ahozkoari aldiz taktika. Idatzizkoari ekoizpenaren ideia lotzen zaio, aurrerapen zientifiko, artistiko, ekonomikoa. Ahozkoari aldiz lorratzik uzten ez duen, berezko espaziorik ez duen sormen lana dagokio:

 ´Egite´ hau ekoizpena da, poiesia, baina ezkutukoa, ´ekoizpen´ sistemek (telebistak, hirigintzak, merkataritzak, eta abar) definitu eta okupaturiko lurraldeetan sakabanatuta baitago, eta sistema hauen hedakuntza hazkorrak ez baitie ´kontsumitzaileei´ lekurik uzten sistemaren produktuekin zer egiten duten erakusteko. Ekoizpen arrazionalizatu, espantsionista eta aldi berean zentralizatu, zaratatsu eta ikusgarriari beste ekoizpen bat dagokio, “kontsumoa” deitutakoa. (de Certeau, 1984: 14-15)[2]

Ikus-entzuleriak, hortaz, ahozkotasunaren ez-lurraldean kokatzen dira, telebistak izkribatutako espazioan isilpeko ehiztarien gisa jardunez esanahi eta plazeren ekoizpen isilean. Telebistaren ekoizpen ikusgarriak bere lurraldea osatzen du, estrategiak garatzeko gai da, eta aldiz ikus-entzuleek taktika ezberdinak baliatu behaar dituzte, beti besterena den lurretan. Roger Silverstonek ere, de Certeauren lanetik abiatuta, ahozkoa eta idatzizkoa boterearen bi muturretan kokatzen ditu: “…ahozkoak ihes eta aurka egiten du. Ahotsek eta gorputzek plazera eta mina adierazten dute. Ahozkoak esperientziaren eta oroimen kulturalaren espazioak okupatzen ditu: eguneroko bizitzaren espazioak. Idatzizko ekimenaren kanpoan eta aurka kokatzen da.” (Silverstone, 1989: 83)[3].

Walter J. Ongena ez da auziaren inguruko hain irakurketa politikoa. Haren ustez ahozko kultura kultura idatziaren aurrekaria da, testualtasuna batez ere idatzizko formei lotzen zaielarik (Ong, 2002). Interesgarria da halere komunikabideen ekosisteman bi ahozkotasun maila identifikatzen dituela ikustea. Autorearen ustez, lehen mailako ahozkotasuna idazketa edo inprentarekiko batere kontaktu edo ezagutzarik ez duen kulturei dagokie “´Lehen mailakoa´ da egungo goi-teknologiadun kulturaren ´bigarren mailako ahozkotasunarekin´ alderatuta, non telefonoak, irratiak eta haien funtzionamendurako eta existentziarako idazketa eta inprentaren beharra duten beste gailu elektronikoek ahozkotasun berri bati eusten dioten.” (Ong, 2002: 11)[4]. Zentzu horretan, gaur egun apenas existitu daitekeen lehen mailako ahozkotasunik munduan, ia kultura orok izan baitu idazketaren berri eta idatziarekiko esperientziaren bat. Halere, Wongek argudiatuko du lehen mailako ahozkotasunaren pentsamoldeak eguno komunikabideen ekosisteman ere irauten duela, kultura eta subkultura ezberdinetan. Argigarria da, zentzu berean, Joshua Meyrowitzek Robert Sacken Lekua Testuinguru Bezala lanaren iruzkinean[5] eginiko oharra (Meyrowitz, 1990: 132):

 … ahozkotasuna bakarrik existitu izan da inoiz forma garbian. Idatzizko kulturak eta kultura elektronikoak hibridoak dira. Irakurtzen dakiten kulturek hitzegiten jarraitzen dute, eta kultura elektronikoek irakurri eta idazten jarraitzen dute. “Irakurketaren kultura” bati erreferentzia egitea, orduan, ´gizarte industrializatua´ bezalako laburdura erabiltzea da. Halako kontzeptuek ez dute iradokitzen hizkera edo nekazaritza desagertu direnik, hurrenez hurren, soilik teknologia berri bat gizartearen eraldaketan egundoko papera jokatzen ari dela.[6]

Horrela hartuta, espazio hibridoa da komunikabideen espazio garaikidea: ahozkotasuna testu idatziekin bizikidetzan dago, elkarreraginean, eta ikus-entzuleek ere idatzizko kulturaren eta ahozko kulturaren ezaugarriak agertzen dituzte, haien eguneroko jardunean. Interesgarria da Meyrowitzek proposatzen duen harreman ez-baztertzailea ahozko eta idatzizko kulturen artean (Meyrowitz, 2008), non idatzizko kultura batek ez duen ahozkotasuna ukatzen, gizarte industrializatu batek nekazaritza ukatzen ez duen modu berean. Komunikabideen ekosisteman egun geroz eta argiago marraztuta ikusi dezakegun ezaugarri honek ikerketarako aukera berriak zabaltzen ditu, ahozkotasuna testu multimediekiko harremanen eta hauen bizipenekiko atari bezala baliatu baitaiteke, elkarren artean zeresanik ez duten komunikazioaren agerpen isolatu eta funtsean bateragaitz bezala hartu beharrean.

Xede horri begira, telebistaren ikus-entzulerien ikerketan ahozkotasunaren adiera ezberdinak identifikatu daitezke. Alde batetatik telebistako testuaren eraikuntzan ahozkotasunak duen garrantzia abiapuntu hartuta saioen eta generoen azterketa formala burutu da, dela hitza oinarrian duten saioetan ikus-entzuleriaren parte-hartzea aztertuz (S. M. Livingstone & Lunt, 1994), edo genero eta formato zehatzen[7] ezaugarri  eta bilakaera historikoa azaltze aldera (Askoren artean, 2000; Timberg, 2004). Telebistaren testuaren azterketa formal hauetaz gainera ikus-entzuleen telebistaren inguruko hizketa ere ikergai izan da, guraso eta seme-alaben arteko elkarrizketetan (Huesmann, Eron, Klein, Brice, & Fischer, 1983), aurrez aurreko eta telebistako berbetaren arteko ezberdintasun eta antzekotasunen azterketan (Scannell, 1991),  bezperako telenobelari buruzko emakumezkoen beharlekuko solasaldietan (Hobson, 1982) eta familia giroan sortzen diren telebistaren inguruko eztabaidetan (Goodman, 1983). Kasu guzti hauetan, ahozkotasuna iker-objektu bezala hartu izan da, telebistaren ikus-entzulerien edo telebistaren izaeraren dimentsio behagarri bezala.

Bestalde, eta ahozkotasuna ikus-entzuleriaren ikerketa etnografikorako tresna bezala hartu izan duen ikerketarik ere badago, non ahozkotasuna helburu baino bitarteko bezala hartu den. Aipamena merezi du Jukka Kortti eta Tuuli Anna Mähönenen Telebista Gogoratuz: Komunikabideen Etnografia, Ahozko Historia eta Finlandiar Hirugarren Belaunaldiko Komunikabideen Historia lanak (Kortti & Mähönen, 2009). Artikuluan telebistak Finlandian izandako 50 urteko garapena (1957tik 2007ra) aztertzen da, hainbat finlandiarren ahozko kontakizunetik abiatuta. Hau da, telebistak belaunaldi ezberdinetako finlandiarren bizitzan izan duen papera aztertzen da, belaunaldi hauen oroitzapenen bidez: telebistaren idatzizko espazioa ahozko lekukotzen bidez deskribatzen da. Irudi eta soinuen ekoizpen eta banaketarako teknologien berrikuntza eta garapenak ikertu beharrean, pertsona arruntek eguneroko bizitzan urteetan zehar teknologia hauekiko izandako harremanen kontakizuna bilatzen dute egileek. Ahozko kontakizun hauek idatziz jaso dira berauekin ikerketa etnografikoa burutzeko “Idatzizko oroitzapenak biltzeak, idazketa etnografikoak, Finlandiar historia eta folklore ikaskuntzetan tradizio luzea du” (Kortti & Mähönen, 2009: 50)[8]. Honek, ahozkoaren eta idatzizkoaren arteko banaketaz eta botere harremanetaz hausnartzea ahalbidetzeaz gainera[9] arestian aipatutako testu multimediekiko harremanen eta hauen bizipenekiko ikerketarako aukeren adibidea eskaintzen digu.

Kortti eta Mähönenen lanak Kultura Ikaskuntzekiko hurbiltasun handia agertzen du, telebistaren erabilera sozialei, eta telebistak egunerokotasuna moldatzen dituen moduei buruz galdegiterakoan, ikus-entzuleen taktiketan sakonduz, telebista ekoizle eta erregulatzaileen estrategietan baino (Kortti & Mähönen, 2009: 51). Era berean aurreko atalean jorratutako belaunaldien kontzeptuarekiko ardura ere agertzen du, telebistaren teknologien garapenarekiko (magnetoskopioak, kable eta satelite bidezko telebista…) esperientziei buruz ezezik belaunaldien arteko harremanei itaunduz adin-talde ezberdinei. Hala, parte-hartzaileei haien esperientziei buruz galdetzeaz gainera, haien guraso eta aiton-amonen telebistarekin lotutako esperientziei buruz ere galdetzen zaie (Kortti & Mähönen, 2009: 56), eta jasotako kontakizunak Finlandiar telebistaren historiaren epe esanguratsuenetan kokatzen dira, bizipen subjektiboak aldagai objektiboekin alderatzeko  (Ellis, 2000). Honek, berriro ere, garapen teknologiko eta industrialaren eguneroko esanguran sakontzea ahalbidetzen die.

Kortti eta Mähönenen lanak zantzu metodologiko oparoak eskaintzen ditu telebistarekin lotutako esperientzien ikerketan ahozko eta idatzizko lekukotzak erabiltzerako orduan.  Horretaz gain, telebistaren izaerari buruzko gogoeta aberatsak aurkezten ditu, finlandiarren kontakizun subjektiboak abiapuntutzat hartuta. Telebistak Finlandian jasan dituen eraldaketa tekniko eta industrialak ikus-entzuleen eguneroko bizipenen arabera deskribatzerakoan honen kokapen sozial eta kulturala esploratzen du. Zentzu horretan, egungo komunikabideen ekosistema konplexu eta aldakorrean telebistak oraindik ere zentraltasuna gordetzen duela ondorioztatzen dute autoreek, Meyhowitzek ohartarazi bezala, aurreko belaunaldien aztura eta jarreren arrastoak aurkituz belaunaldi berrien ulerkeretan:

 …telebistak komunikabide sozial eta kultural izaten jarraitzen du ugaritasun eta oparotasunaren aroan. Telebistaren historian aldaketa teknologiko eta kultural anitz egon diren arren, telebistarekin lotutako ohituren ezaugarri nagusiek iraun egiten dute. (…) Telebistaren teknologiaren eboluzioak ´telebistaren erabilerak´aldarazi dituen arren, nahiko harrigarria da jende gehiena zeinen kontserbadorea den telebistaren inguruan. (Kortti & Mähönen, 2009: 58)[10].

Egun telebista kokatzen den komunikabideen ekosistema hibridoa da, ez solik plataforma, testu eta ikus-entzuleriaren elkarreraginaren konplexutasunagatik, baita komunikabideekiko jarrera, uste eta ulerkerei dagokienez ere. Telebista ulertzeko moduak, harekiko harremanak eratzeko erak, ez dira forma garbiak, belaunaldi, aro eta esperientzia arras ezberdinen arragoa baizik. Ikus-entzuleriaren ikerketa etnografikoak eta ahozko lekukotzen azterketak ikus-entzuleriaren errealitateak dimentsio anitzekoak, hibridoak, ezegonkorrak eta konplexuak direla erakusten digu, eta lan honi dagokion telebistarekin lotutako aisiazko esperientzien ikerketarako bideak zabaltzen dizkigu.

Ikus-entzuleriaren ikerketa moduetan eta eremuaren egungo egoeran sakondu aurretik, lehenik eta behin argiketa terminologiko bat burutzea ezinbestekoa da, nahasmen handia baitago errealitate ezberdinak (bai objektiboak zein subjektiboak) izendatzerako orduan. Ez euskaraz ikus-entzuleriaren inguruan burututako lan akademikoak kantitatean eskasak direlako bakarrik[1], baita, bigarren atalean aurkeztu bezala, komunikabideen ekosistema eraldatze prozesu sakon eta azeleratuan dagoelako ere, non ikus-entzuleriaren nozioa etengabeko ezbai eta berdefinizioan dagoen.

Definizio ezaren harira gainera, komunikabideen ekosistema osoan gertatzen ari diren eraldaketak komunikazioaren kontzeptu gehienei eragiten ari direla ikus daiteke. Testuaren ideia bera kasu paradigmatikoa da. Ikus-entzuleriak existitu daitezen aurrebaldintza da testua, zentzu zabalean hartuta, eta, Threadgoldek jaso bezala, testua komunikabideen ikerketan gehien erabilia eta gutxien definitua den terminoa da aldi berean. Hasiera batean Idazteun edo Eskritura Santuei zuzentzen zitzaion berba, eta gero idatzi edo inprimatutako mezu orori, interpretatu edo baloratu daitekeen edozein mezu edo zeinu sorta deskribatzeraino zabaldu da hogeigarren mende erdialdeko filosofiaren bira linguistikoaz geroztik, lehen argi bereiz zitezkeen mugak lausotuz (Threadgold, 2005: 345). Multimedia bateratzearen eta komunikabideen ekosistemaren eraldaketen ondorioz, testua ez da, dagoenekeo, lehen zena, ikus-entzuleriak eurek lehen zirena ez diren bezala. Ottek ere hala jasoko du:

Egun, komunikabideen adituek abesti, film, interneteko gune, bideo-joko eta telebista saioak, denak dituzte testutzat. Komunikabideen ikaskuntzetan, hortaz, testua kode diskurtsiboen sorta egituratua da, ikusizko zeinuz nahiz zeinu linguistikoz osatua, zein esanguratsua eta atsegingarria izan daitekeen ikus-entzuleria [jakin] batentzat. (Ott, 2008: 97)[2]

Testua, zeinuen ehundura bezala ulertuta, idatzizko erregistrotik aldendu eta irudiz, ikusizko zeinuz, komunikatu daitekeen mezu oro adieraztera heldu da. Ottek ez du entzunezko testurik aipatzen definizioan, baina era berean argudiatu daiteke zeinu sorta garaikideak ez direla ikusizkoak soilik, multimedia direla, ikus-entzunezkoak direla, adibidetzat dituen film, webgune, bideojolas eta telebista saioak bezala. Definizio saiakera aski zirkularra da, noski. Ikus-entzuleriek -edozein ikus-entzuleriak- testua behar duten bezala, testu orok behar du ikus-entzuleria, testu gisa funtzionatzeko. Kode diskurtsiboen izaera (idatzizkoa, ikusizkoa, entzunezkoa, multimedia…) eta berauen antolaketa delakoa dela, esangura edota esperientzia atsegingarriaren posibilitatea irekitzen duen aukera da testua, baita telebistakoa ere. Testua eta ikus-entzuleria elkarrekin eratzen diren errealitateak dira; bataren izaera besteak eusten du, ezinbestean.

Zentzu horretan, Shaun Moores-ek ohartarazi bezala, “Ez dago komunikabideen ikus-entzuleria bezala isolatu eta identifikatu dezakegun erakunde egonkorrik, ez eta arazorik gabeko objektu bakar bat ere guretzat behatu eta aztertzeko ´hor´ dagoena.” (Moores, 1993: 1-2)[3]. Ezegonkortasun eta problematika berberak aurkitzen ditugu telebistaren ikus-entzulerietan, ikus-entzuletzaren mugak iragazkorrak eta aldakorrak baitira. Ikus-entzuleriaren azterketa abiatzen duen erakundeak, galderak formulatzeko moduak berak, eraikitzen dute ikus-entzuleriaren konstruktua. John Hartley ikerlari beteranoak esana da: “…kasu guztietan produktua fikzio bat da, zeinak irudikapena burutzen ari den erakundearen beharrei erantzuten dien. Ikus-entzuleria ez da inoiz ere ´erreala´, edo eraikuntza diskurtsiboz kanpokoa.” (Hartley, 1987: 125)[4].

Argiketa terminologikoaren lehen pausu gisa audientzia, publiko eta ikus-entzuleria kontzeptuak jorratuko ditugu hurrenez hurren ondoren. Termino hauek gurean duten onarpen maila handia, hein handi batean, komunikazio eragileen arteko behartutako adostasunetik eratorria da; iragarle, industria eta kontsumitzaileen arteko harremanak kuantifikatu eta moneta komun bat ezartzeko ahaleginetik[5]. Edorta Arana irakasleak aipatzen duen bezala, “Ikerketa horietan ikus-entzuleria zenbatuta eta sailkatuta gero, gehienetan, publizitatearen bidezko diru trukerako” erabiltzen baita (Arana, 2008: 349). Ikerketa akademikoa ere ez da negoziazio eta tentsio terminologiko hauetaz libro: Hartleyk fikziozkotzat hartzen duen konstruktuaren definizioan beste eragile bat besterik ez da, komunikazioaren ingurune aldakorrean. Berba hauek ageri dituzten “erakundeen beharrak” ezkutatu baino azalaraztea beharrezkoa da, labur bada ere, iker-objektuari hobeto heldu asmoz termino bakoitzaren ahalik eta erabilera zehatzena mugatzeko, eta lan honi dagozkion beharrei erantzuteko.

Bignellen ustez telebistaren izaera modu askotara ulertu, eta hortaz aztertu daiteke (Bignell, 2008: 2): testu bezala, telebista saioen analisiaren bidez; erakunde industrial bezala, honen antolaketa eta ekoizpen praktikak aztertuz; kultura bezala, kultura garaikidean duen lekua eta ikusentzuleriaren ikerketa soziologikoen bidez; eta historia bezala, telebistaren garapena eta beronen emankizunen politika aztertuz. Telebistaren ulermenak honen azterketa baldintzatzen du, eta alderantziz, telebistaren azterketak, honen ulermenari ematen dio forma.

Esan genezake haren adiera ezberdinetan, telebistak Le Diberdier eta Coste-Cerdanek (Coste Cerdan & Le Diberder, 1990) identifikatu gabeko objektu soziala osatzen duela telebistak: etxeko gailu elektronikoa, erakunde soziala, ikusentzunezko edukien ekoizpen, banaketa eta kontsumo sistema, aisiazko praktika, industria, merkatua…Javier Callejok aipaturiko nortasun anitzeko komunikabidea (Callejo, 1995) gizarte mailan irudikatutako ezaugarriak pilatuz doa, irudikapen hauen artean ikusleriarena berarena agertzen zaigularik, bere burua telebistaren aurrean irudikatuz. Komunikabideen ekosistema aldakorrean are zailagoa bihurtzen da telebista zer den argiro mugatzea eta telebista ikustea zer den zehazki eta behin betiko definitzea. Izan ere, telebistak gizartean duen kokapena aldakorra da, telebistaren erakundeak eurek eraldatze etengabean murgilduta daude, eta aldi berean “telebistaren ikusentzuleriaren kontzepzioak eta telebista ikustearen natura bera” (Bignell, 2008: 6) aldatzen ari dira.

Zentzu horretan Kelly-Holmesekin bat nator, “Telebista horren ikerketa-objektu erakargarri eta erronkakor egiten duena da hain zuzen ere hain frustrantea bihurtzen duena: bere ezegonkortasuna.” dionean (Kelly-Holmes, 1999: 1)[4]. Eta telebista ezegonkorra bada, zer esanik ez telebista ikusteaz. Bignellek aipatutako telebistaren izaera ezberdinak aztertzerako orduan telebista ikusterako orduan diziplinartasuna kritikatuko dute Michael Kackman eta abarrek “´telebista ikustearen´ jarduera sozial eta funtsean porotsua” (Kackman et al., 2011: 2)[5] aipatzerakoan. Telebista ez da errealitate hermetikoa, iragazkaitza, alderantziz: teknologikoki zein sozialki iragazkorra, porotsua den errealitate ezegonkor eta erronkaz betea osatzen du.

Jason Mittellek (Mittell, 2011) TiVoing Childhood (Haurtzaroa TiVo-tzen) artikuluan bere esperientzia pertsonalean oinarritutako hausnarketa proposatzen du grabagailu digitalek  familia osoaren, baina batez ere umeen, egungo telebistarekiko jokabideak eta beronen ulerkera nola eraldatu duten gogoratuz. Autoreak seme-alaben jaiotza eta TiVo telebista digitalerako sarbidea eta edukiak disko gogorrean grabatzea ahalbidetzen duen zerbitzuaren erosketa aipatzen ditu “komunikazio teknologien esangura” (Mittell, 2011: 46) aldarazi dioten bi gertakari gisa. Mittellen ustez, bai gurasoentzat eta baita umeentzat ere, ikus-entzunezko edukiak grabatu eta nahi erara ikusi ahal izateak telebista ulertzeko moduan zuzenean eragiten du, “gure teknologiaren erabilerak berauen esanahi eta erabileren perspektiba kokatzen”[6] (Mittell, 2011: 48) baitu. Zentzu horretan, komunikazio teknologien ikuspegi epistemologiko baten alde egiten du ikerlariak, pertsonek teknologia zehatz baten inguruan nola pentsatzen duten eta testuinguru teknologikoek gizarte praktikak nola baldintzatzen dituzten aztertzearen aldeko deia eginez.

Raymond Williamsek gogorarazi bezala, telebistaren asmakuntza ezin da gertakari bakarrera, ez eta gertakari segida zehatz batetara murriztu. Hala “[Telebistaren asmakuntza] elektrizitate, telegrafia, argazkigintza, film eta irratian emandako asmakuntza eta garapenen multzoen menpe egon zen (…) Baina epe bakoitzean beste helburu nagusi batzuekin burututako asmakuntzetan oinarritu beharra izan zuen bere egikaritzerako” (Williams & Williams, 2003: 7)[7]. Hartara, telebistaren ideiak helburu ezberdinetarako garatutako teknologia ezberdinen bateratzea ekarri zuen, bat-bateko asmakuntza teknologikoa baino gehiago. Garapen teknologikorako ideia ezberdinen (argazkigintza, telegrafoa, telefonoa…) oinordekoa da.  Esana dugu jada, gurutzbideko errealitate linguistikoa dela telebista izena, greziar eta latindar hitzen elkarketan, eta Williamsi jarraiki, gurutzbide teknologikoa ere gaineratu beharko genioke, digitalizazio prozesua hasi baino askoz lehenago hasitako komunikabideen bateratzearen adibidea osatzen duelarik. Ikerlariarentzat telebistaren teknologia modu isolatuan aztertzea, edo telebista saio edo kate bakarrari buruz aritzea zuhaitzak basotzat hartzea bezalakoa da, telebista “gizarte teknologia bat baita, balio kulturalen instantziazioa, denboran eta tokian errotutakoa. Kackman eta abarrek jaso bezala “Haren formak, egiturak eta esangurak ez datoz besterik gabe komunikabidearengandik, eta ez dira inoiz finkoak edo aldaezinak” (Kackman et al., 2011: 2)[8]. Williamsentzat telebista ulertzeko, hortaz, berau –beronen testuak, beronen erabilerak, beronen formak- testuinguru historiko eta kulturalean ondo kokatuta aztertu beharra dago, telebista ikustearen errealitatea ez baitator zuzenean komunikabidetik bertatik, kulturaren erakundetze zehatzen islatik baizik.

Telebista gizartean eta pertsonen egunerokotasunean hain errealitate sarkorra eta nonahikoa izanik, eta eraldaketa eta bateratze prozesu sakonean murgilduta dagoen komunikabideen ekosistema baten baitan, telebistaren espezifikotasuna geroz eta iheskorragoa zaigu. McLuhanek eta Dezuek aipatu bezala, ikustezina egiten zaigu sarri[9] (Deuze, 2011; McLuhan, 2008). Williamsek berak arazoa bere horretan aitortuko du: “Benetan ez dakigu, kasu zehatz bakoitzean, teknologia batez ari garen ala teknologiaren erabilera batez ari garen adibidez, beharrezko erakundeei buruz ala erakunde berezi eta aldagarrietaz, edukiari buruz ala formaz.” (Williams & Williams, 2003: 2)[10]. Egungo komunikabideen ekosisteman telebista zer den eta zer ez den behin eta betiko setatu beharrean ordea, telebistaren izaera ezegonkor eta iragazkor honek ikerketarako abagunea zabaltzen digulakoan nago. Izan ere telebista zer den eta telebista ikustea zer den galdetzea telebistarekiko gu zer garen galdetzea ere bada. Bi galderek, nire ustez, zeresan handia dute elkarrekiko.

Telebista aparatua, tresna bezala, urruneko emisioen hargailu (geroz eta digitalagoen) eta norberak aukeratutako eduki eta inguruneen (norbere bilduma multimediako edukiak, Erabiltzaileek Sortutako Edukiak, zein bideojolasak bezalako aisiazko inguru digitalak) pantaila bihurtu da apurka apurka: leiho eta ispilu, aldi berean.
Etxeko magnetoskopioek telebistaren denboraren gaineko kontrola ekarri bazuten etxeetara, edukien grabaketa eta kontsumo asinkronikoa ahalbidetuz, interneterako banda zabaleko sarbideak espazioaren gaineko nagusitasuna eskaini du, muga geografikoez haraindiko edukiak eskuratzea posible eginez. VHS teknologiak telebista saioen ordutegiei garrantzia kendu bazien, internet herrialde eta telebista kateen arteko mugak eraisten ari da telebista-zale askorentzat. Era berean, telebista digitalak eta komunikabideen ekosisteman parte hartzen duten bestelako komunikazioaren teknologiek sekula ez bezalako parte-hartzea eta zeresana ahalbidetu dizkiote hartzaile/erabiltzaileari.
Urruna hurbiltzen ari da gure garaiko telebistan. Bai ikus-entzunezko edukien sortaren zabaltzearen aldetik espazio/denboraren koordenatuei dagokienez, eta baita edukiaren aukeraketa eta antolaketari dagokionez ere, ikusentzuleriari kontrol handiagoa eskaintzerakoan. Telebista, gailu bezala, teknikoki urruneko emisioen hargailu hutsetik haratago ikusleriaren aisiazko praktiken, edo, nahiago bada, entretenimenduzko edo aisiazko esperientzien bilaketarako jardueren zerbitzura dagoen tresna bilakatzen ari da geroz eta gehiago. Lehen telebista edo urruneko ikusmena zena holo-bista edo erabateko ikusmen edo guztizko ikusmen bilakatzen ari dela argudiatu daiteke, kanpotik ezarritako edukien artikulazioa gainditzea ahalbidetzen baitu, neurri batean, espazio eta denboraren gaineko kontrol handiagoa eskainiz hartzailea baino gehiago erabiltzaile bihurtzen ari denari. Edo, ingurunearen metaforarekin jarraiki, eko-bistaz hitz egin genezake agian: bateratze prozesu etengabekoan murgilduta dagoen testu, formatu eta plataformen arteko elkar mendekotasunaz, non ikusentzuleriak bere jarduera ingurune anizkunetan bideratzen duen. Komunikabideen ekosistema konplexu eta aldakorraren baitan, eko-bistak unean uneko beharrizan eta desirei unean uneko aukerekin erantzutea ahalbidetuko luke, norbere testuingurura moldatuz, beren-beregi konfiguratuz gailua eta beronen ulerkera errealitate pertsonal eta sozialera.

Hay una cancion fantástica de Radiohead que yo creo que habla de ello un poco. Las ultimas flores.

Bidaia bat izan da, posible askoren artean. Hartutako bihurgune bakoitzak, irudikatutako ibilbide eta helmuga guztiek eta espero gabe aurkitutako leku, lagun, une, usain, zapore denek osatu dute, litezkeen guztien artean bakarra.

Zenbaki txikia dirudi, eta erraldoia hala ere. Bat.

Buscaba soledad y libertad y las he encontrado en abundancia. He tenido miedo, he sentido curiosidad, alegria, tristeza, amor, esperanza, confusión, vergüenza, hambre, orgullo, vertigo, gratitud, sed, dolor y prisa. Algo de paz tb he encontrado.

Buscaba conocer y entender y aprender, y vuelvo con mas preguntas y dudas todavia.

Pese a lo dicho, sospecho que esto nunca se acaba. Initiation never ends, as Morrison would put it.

Asi en general he aprendido que nada nos libera a menos que nos liberemos nosotros antes y en concreto que los estereotipos tienen raices de verdad pero ramas creadas y mantenidas por habiles botanicos que emplean el abono mas potente del mundo: la pereza.

Necesitaré tiempo (bastante) para digerir lo visto y hecho, porque esa es precisamente la trampa de la velocidad: llegas antes, pero a cambio te pierdes gran parte de lo que hay en medio. Me temo que no hay salida.

En general y como valoracion incompleta, apresurada y diegetica (por tanto poco de fiar) diría que volveré roto, pero entero.

Gure buruak galtzea beste erremediorik ez dugu, behin eta berriro agian, gure buruak aurkitzeko.

People of the United States of America, I salute you. You are friends.

Ps: Ayer en El Pueblo vi una chica con una camiseta que decia: “We were here before the frontiers were made and we will remain long after they fall”. Hala bedi

Definitivamente es imposible salir de tranki en esta ciudad. No se puede, y no se puede y no se puede.

Ahora que me acuerdo estuve peligrosamente cerca de cantar "Hey" de Julio Iglesias en un karaoke. Dios mio.

Enfin, me he levantado con Sylvester y su coro animandome a hacer frente a un nuevo dia y tras una elegante clavada en el desayuno en Santa Monica (The power of the place…) he cogido el 10 y me he dirigido a Downtown, dispuesto a sacarme unas fotos en Union Station, donde rodaron parte de Blade Runner. Pero, la simpatica señora china de al lado me lo ha impedido con firmeza.Ohe mencionado ya que los chinos siempre me traen complicaciones interesantes?)

No no no, you must not go to Union Station, you must go to El Pueblo and Chinatown. You can visit two places like that, you see? Downtown is ugly, don’t go there.

Me ha insistido tanto que le he hecho caso (en parte, claro, desobedientzia betebehar morala da), y asi ha sido como a dos patas me he hecho el barrio mexicano originario de LA (con mercadillo y burros de mentiras y los edificios mas antiguos de la ciudad y donde nadie habla en ingles), Chinatown (donde me he bebido el te tailandes mas extraño de mi vida, se toma con pajita gorda y se cuelan bolas blanditas que saben como a pan, muy raro), Downtown (con su Walt Disney concert hall y sus rascacielos reflejando el sol) y el MOCA, que es el museo de arte moderno más jarto (véase tambien: extremadamente extraño, desconcertante y desquiciado) en el que he estado hasta ahora.

Pollock y el tio de Cremaster (no me acuerdo de tu nombre, lo siento) son normalitos comparados con las cosas que habia ahi expuestas, madre mia. Dejan sacar fotos, ha estado muy bien.

Luego me he hecho Little Tokyo (que aparte de japoneses por todas partes y mucho sushi y teriyaki no es que sea muy japones) y completamente muerto de cansancio he cogido el autobus de vuelta a Santa Monica, que visto lo que he visto hoy mantiene cierta (repito lo de cierta) apariencia de cordura en medio de todo lo demás.

Voy a comer algo y a hacer lo posible para que mañana pueda tener un dia de no hacer NADA (excepto comprar un ukelele)

Gora the Doors, bide batez!

But before… tons of stuff.

Goiz esnatu naiz, artean Silvester gelakidea zurrungaka zebilelako, eta goizeko hiruretan posible diren zenbait gauza (zurrungei jaramon zero egin eta berriro loak hartzea bezala) goizeko zortziretan ez direlako posible.

Gartzela-dutxa azkar bat, zerealak, laranja zumoa eta kafesnea gosaldu aterpean eta oinez abiatu naiz Venice-ra.

Loca, loca Venice. Con sus chicas jugando a volley playa, los puestos (personas y tiendas) y tenderetes de artilugios, pinturas y bisuteria improbable (como Marylin con pistola), pies negros y vagabundos codo con codo con elite pudiente en bicicleta (y con bicicleta me refiero a todo vehiculo accionado a pedales, en su sentido más amplio: tandems, tritandems, cuatritandems, biciletas de ir semitumbado… Enfin de todo), lectores de palmas y tarot, abridores de chakras, tatuadores, expertos en mercadotecnia canábica y roulottes imposibles.

Me pregunto qué clase de economia puede sostenerse a base de puestos de helados y smothies, tiendas de tatuaje y camisetas del tipo "Here the man, here the legend" y "I love bi-polar women". Nota mental: deberia haberme comprado la de "I may be wrong but I doubt it" en Vegas. Es la mejor que he visto hasta el momento. Cierro NM.

He vuelto tb a pata (de ahi la foto de hoy, del domesticado parquecillo de graffitis autorizados de Venice Beach) y me he dirigido hacia la USC (University of Southern California) a la clase de Heeenryyyy peso pesadoooooo.. Jenkins!

Seria absurdo intentar resumir las dos horas, pero nos ha (hemos, han) hablado de Matrix y de por qué y cómo los Wachowski intentaron contar la historia en cine, dibujos, comic y videojuego. De Battlestar Galactica y de los perimetros de negociacion en un remake (y en los spin-off de los remakes), de Lynch y de Twin Peaks -y de como es el director perverso definitivo-, de Babylon 5, de Star Trek, de Harry Potter y de por que deberiamos pasarnos un fin de semana viendo peliculas referenciadas en una sola peli de Quentin Tarantino

Ha sido alucinante. Realmente la punta de lanza de lo que me interesa académicamente.

Henry es un hombre con barba y suspensores, que da la mano como dudando pero sonrie y rie con franqueza. Una apisonadora de la retorica y un niño con ojos brillantes ante lo que le gusta, que parece ser casi todo.

Formulas de politesse aparte, lo cierto es que ha sido un privilegio conocerle, y la clase… Digamos que me ha dado cierta envidia.

Acabada la clase solo me quedaba devolver mi leal montura, asi que he vuelto al albergue y poco despues la han recogido. No acabo de asimilar que tenga que ir a pata a partir de ahora a los sitios. Sniff…

Agur stratoliner. Ohore, stratoliner.

PD: Dicen las malas lenguas que hay una "Pub Crawl" organizada a las 9. Enfin, si no puedes con ellos… Tengo una hora para descansar todavia

Vale, por donde empiezo…

He vuelto a Los Angeles, donde empecé todo esto. Concretamente a Santa Monica, y más concretamente a dos calles de distancia de donde me bañé hace unas semanas. Es raro lo del tiempo y el espacio en este lugar.

La freeway no es tan agradable como las carreteras secundarias, pero he llegado sin problemas (gracias, navegacion por satélite) al albergue, poco despues de cumplir 4.000 kms encima de la moto.

HI Los Angeles Santa Monica ondo dago aterpe bezala, baina motel artean ibilitako egunek aburgesatu egin naute, eta kostako zait gartzela-estiloko dutxetara eta literetara ohitzea. Gelakide errusiarrak dibertigarriak dira hala ere. Horra plus bat

A la tarde tenia la intencion de hacer lo posible por cambiar mi entrada para el rodaje de Rules of Engagement por The Big Bang Theory en los estudios Sony en Culbert City, pero ha sido imposible. He visto aeropuertos con menos seguridad

Una pena, pero la verdad es que Reglas del Compromiso ha estado muy bien. Entre Friends y How I Met Your Mother (aunque algun escalon por debajo) es una sitcom sobre las relaciones de pareja (pareja casada, pareja prometida y crapula incontrolable, lo clasico) pero con dialogos afilados y bastante brutos.

Ver Hollywood en accion ha estado muy bien. Más industria que artesania, mas produccion en masa que otra cosa, pero con su puntito de magia, es innegable.

Meter a 200 personas durante 5 horas en un estudio de television mientras un equipo de unas 100 rueda, rueda y vuelve a rodar escena tras escena y hacer que se esten quietas y obedientes es complicado, asi que nos han dado agua, pizza y chocolate, y nos han puesto un showman y un DJ.

Una especie de espectaculo sobre el espectaculo, que a su vez alimenta (con nuestras risas grabadas) el espectaculo. No han inventado la maquina de movimiento perpetuo, pero están cerca, estos americanos

Encantadores los recien casados Andie y David, de Washington DC y los hillbillies de mi lado. Aunque he pasado un poco de vergüenza ajena con el engorilamiento general cuando el showman ha prometido "candies". Tendrán problemas de azucardependencia o algo asi? No entiendo el comportamiento sino…

Nevermind.

Prohibidisimo sacar fotos (de hecho meter aparatos capaces de) dentro, asi que la postal de hoy va prestada.

Gainera zer demonio, edozerk elikatzen du munstroa. Gaur hori behintzat ikasi dut.

Por cierto, el profesor Henry Jenkins me ha respondido diciendome que seré bienvenido en su clase de mañana, asi que tomorrow tengo plan en la USC (University of Southern California).

Tengo la sensacion de que en cuanto asimile todo esto caeré inconsciente con una sonrisa boba en la cara.

Para variar en la foto no se ve nada, pero estos 9 molinos (o aerogeneradores, que no dejan de ser molinos) son algunos de los aproximadamente dos mil que calculo que habrá en North Palm Springs.

Ez dut sekula hainbeste batera ikusi. Handiak, txikiak, bi helizedunak, hiru helizedunak… Ehundaka eta ehundaka, izugarria da.

Por supuesto el trozo de conocimiento util del dia es este: cuando veas tantos molinos de viento juntos y viajes en moto… Más te vale reducir marcha

He tirado millas esta mañana desde Ludlow tras comerme un gofre con sirope (con café y zumo de naranja) hacia Amboy (chulo, in a rusted, cracked way) a traves de Kilkenoy y Siberia (Siberia!) por la route 66 y por el Wonder Valley hasta Twentynine Palms (sip, el pueblo se llama 29 palmeras) donde al fin he podido hacer la colada. (Un esquivo kleenex casi me la arruina, pero todo areglado )

Despues he ido hasta Joshua Tree (pueblo) por error y al fin a Joshua Tree (National Park) que me ha gustado un monton. En la camara de verdad tengo un monton de fotos.

Para cuando he llegado a Palm Strings hacia demasiado calor y estaba demasiado roto para mucho mas, asi que me he refugiado en un bar de moteros donde he descubierto el grupo Jet (Cold Hard B****).

Mi ultima noche de viaje en moto como tal y en mi regimen de moteles antes de aterrizar de nuevo en Los Angeles, asi que hoy voy a cenar bien en el pueblo.

O mejor dicho, lo voy a intentar. Porque llevo tres dias condenado a sobrevivir a base de fast food

Obama oporretan dago, eta tartean iparramerikar herria eta medioak Health Care System eta auto berriak erosteko programari buruz arduratuta.

Respondiendote, edy, como siempre Tarantino está genial. Es un peliculón en 5 partes donde una vez más hace exactamente lo que quiere con la narración, y esta vez también con la Historia . A mí me ha gustado un montón, pero no te quedes con mi opinión y vete a verla, que vas a disfrutar fijo.

Abandonando Kingman me he dirigido hacia la reserva del Mojave recorriendo la ultrafamosa y ultrapublicitada ruta 66 (en mi linea habitual hacia abajo y hacia arriba, buscando gasolineras) hasta que he llegado a Essex donde esperaba pasar la noche y emprender el camino hacia el Joshua Tree mañana prontito, pero como siempre, el mundo tenia otros planes

En primer lugar Essex no tiene nada, excepto 100 habitantes (que no he visto), chatarra desperdigada, algunas pintadas neonazis (la sincronicidad operando de nuevo tras la peli de ayer) y por supuesto ninguna gasolinera.

En reserva y con una nueva (o vieja quien sabe) tormenta mordiendome el culo he optado por la unica alternativa viable: correr más que ella hacia el trocito de cielo que podia ver hacia el oeste, por la freeway 40. Y resulta que sí, que mi fiel stratoliner puede correr más que la tormenta

Justito, pero he llegado a un extraño pueblo-gasolinera o gasolinera-pueblo llamado Ludlow, donde tengo cafe gratis, habitacion guai y restaurante, todo del mismo dueño. Y gasolina, claro

No hay mucho que hacer aqui excepto ver pasar los trenes de mercancias de dos o tres kilometros de largo y verme la peli de Harry Potter que todavia no he visto, pero hay muchisimos cuervos (cuervos paseandose tranquilamente por una gasolinera, nunca habia visto eso), la tormenta es bonita de ver desde un sitio seco y se está muy a gusto.

Bueno, y que con lo del cafe gratis ya me tienen ganado, claro.

Vuelvo a estar en California, donde no se puede correr tanto y hace falta casco para circular en moto (no como en arizona, donde he visto pistolas -glocks- y subfusiles -ak47- a la venta por 600 dolares) y los camiones de 3 toneladas me adelantan cuando voy a 110 .

I’m back home. And I also really need to find a laundromat.